Nowojorskie doświadczenia: spektakle, performanse, wystawy
Dwa tygodnie w Nowym Jorku stały się intensywną podróżą przez spektakle, działania performatywne i wystawy wykorzystujące najnowsze technologie. To zapis spotkań
z miastem, w którym sztuka nieustannie testuje nowe formy obecności, narracji i kontaktu
z publicznością.
Socrates Sculpture Park
Park położony na zachodnim brzegu Brooklynu to wyjątkowa przestrzeń sztuki współczesnej w dialogu z panoramą Manhattanu. Prezentowane są tu realizacje site-specific, które łączą praktyki artystyczne z przestrzenią publiczną, miejskim krajobrazem i kontekstem społecznym.
Podczas mojej wizyty, park był pokryty śniegiem, co nadało mu szczególną atmosferę. Mimo zimowej pogody przyciągał odwiedzających, pokazując, że sztuka w przestrzeni publicznej może działać intensywnie niezależnie od sezonu. Stałe i czasowe realizacje zmieniają sposób odbioru tego miejsca wraz z rytmem miasta i porami roku.
„Meat Suit, or the shitshow of motherhood”
Spektakl off-broadwayowski w reżyserii Aya’i Ogawa’y, produkowany przez Second Stage Theater. Tworzony przez matki, łączy fizyczność inspirowaną estetyką buffo, satyrę, oryginalne piosenki i świadomie przerysowany absurd.
Pod warstwą humoru i scenicznego chaosu kryje się jednak opowieść o stracie — o tym, jak narodziny dziecka uruchamiają także ciche końce: autonomii, dotychczasowej tożsamości i osobistych pragnień. To spektakl, który z jednej strony bawi i uwalnia śmiech, z drugiej dotyka bardzo realnego pytania o to, co zabiera macierzyństwo.
Zwiedzanie Lincoln Center
Lincoln Center to jeden z najważniejszych kompleksów sztuk performatywnych w Nowym Jorku, funkcjonujący jako wielowymiarowa infrastruktura dla muzyki, teatru
i filmu.
Podczas wizyty zobaczyłam m.in. filharmonię, salę kinową oraz Vivian Beaumont Theater — scenę
o charakterze broadwayowskim, operującą dużą skalą produkcji i widowni. Interesujące było obserwowanie, jak różne formaty prezentacji — od koncertu symfonicznego, przez kino, po teatr repertuarowy — funkcjonują równolegle, tworząc spójny, a jednocześnie zróżnicowany model odbioru kultury.
„Encoding Light” Jima Campbella w Bitforms Gallery
.jpg)
Campbell pracuje z niską rozdzielczością, instalacjami LED i ruchem, badając moment, w którym abstrakcja zaczyna przechodzić w rozpoznawalny obraz. Szczególnie interesujące jest to, że jego prace nie podają obrazu wprost — wymagają od widza aktywnego patrzenia, przemieszczania się, dopowiadania brakujących informacji.
Światło staje się tu nie tylko medium reprezentacji, ale materiałem, który uruchamia pamięć, skojarzenia
i proces rozpoznawania. To wystawa o tym, jak obraz powstaje nie tylko na ekranie czy w przestrzeni, ale także w umyśle widza.
Parrish Art Museum
Instytucja wpisaną w krajobraz Long Island – zarówno architektonicznie, jak i programowo. Budynek zaprojektowany przez Herzog & de Meuron działa tu niemal jak przedłużenie otoczenia: światło, przestrzeń, horyzontalna forma i relacja z naturą stają się częścią doświadczenia sztuki.
Szczególnie ważne były trzy wystawy: Ellsworth Kelly „Eight Decades”, pokazująca, jak z codziennych obserwacji kształtu, koloru i światła może powstać syntetyczny język abstrakcji; „Regeneration: Long Island’s History of Ecological Art and Care”, łącząca sztukę ekologiczną z troską o lokalne środowisko
i wspólnoty; Doroczna studencka wystawa, która ustanawia muzeum miejscem edukacji, dostępności
i pracy z lokalną społecznością.
„Soul Paint” Sarah Ticho i Niki Smit
Bardzo osobiste, intymne doświadczenie VR, które pozwala spojrzeć na własne ciało z zupełnie nowej perspektywy. Daje moment zatrzymania i refleksji nad tym, co i jak naprawdę odczuwamy. Uczestnik może to zwizualizować, opowiedzieć swoją historię
i zostawić ją w archiwum dostępnym dla innych uczestników - co było dla mnie szczególnie poruszające. Wystawa prezentowana była w Lincoln Center.
„Night Side Songs” – The Lincoln Center / Claire Tow Theater
Kameralny, muzyczny spektakl balansujący między koncertem a opowieścią sceniczną, skupiony wokół doświadczenia choroby i procesu odchodzenia. Twórcy budują strukturę opartą na pieśniach i fragmentarycznych narracjach, które jednocześnie linearnie opowiadają historię, jak i zachęcają do wspólnego śpiewania.
“Footnotes” w La MaMa
Footnotes w reżyserii Theodory Skipitares to spektakl lalkarski poświęcony aktowi chodzenia, jego nauce, politycznej sile oraz wymiarom poetyckim i duchowym. Spektakl rozgrywa się w różnych przestrzeniach Ellen Stewart Theater, a widzowie przemieszczają się między nimi.
Spektakl tworzy rodzaj scenicznej wędrówki przez labirynty, mapy i figury „słynnych spacerowiczów”: Arystotelesa, który nauczał podczas chodzenia, religijnych pielgrzymek, Henry’ego Thoreau, Virginii Woolf i Mahatmy Gandhiego. Chodzenie staje się tu nie tylko ruchem ciała, ale sposobem myślenia, praktyką duchową, gestem politycznym i formą poznawania świata.
„Delivery Dancer” Ayoung Kim
Instalacja wideo prezentowana w MoMA PS1 była dla mnie doświadczeniem absolutnie wciągającym. Artystka łączy generatywną sztuczną inteligencję, silniki gier wideo oraz materiały filmowe z udziałem żywych aktorów, tworząc hipnotyczne narracje. Szczególnie poruszyła mnie płynna metamorfoza prawdziwych ciał
w obrazy generowane przez AI. Nie mogłam oderwać wzroku.
„Stranger Things. The First Shadow“ Marquis Theatre
Spektakl rozwija świat znany z serialu, ale przenosi go
w język dużej broadwayowskiej produkcji. Historia opowiadana jest tu przez dynamiczne sceny, szybkie zmiany planów, rozbudowaną scenografię, światło, dźwięk oraz efekty specjalne, które budują napięcie
i poczucie ciągłego zagrożenia.
Najciekawsze było obserwowanie, w jaki sposób teatr próbuje osiągnąć efekt znany z kina grozy i science fiction, ale robi to na żywo, przed publicznością. To przykład teatru broadwayowskiego jako sprawnie działającej maszyny scenicznej: bardzo precyzyjnej, efektownej i podporządkowanej silnemu oddziaływaniu na widza. Technologia nie jest tu dodatkiem, ale jednym z podstawowych narzędzi opowiadania historii.
Museum of Art and Technology
Przestrzeń zorientowana na komercję, ale znalazły się dwie interesujące instalacje. Obydwie wykorzystywały robotyczne ramiona: w pierwszej widz stawał się dyrygentem, a jego ruchy przekładały się na performans wiolonczelowy robota; w drugiej monumentalne ramię rysujące w piasku - widok ten był zaskakująco ludzki, przedstawiający samotność, pustkę, bezczynność.
„Mother Russia” Signature Theatre
"Mother Russia" Lauren Yee, w reżyserii Teddy'ego Bergmana to przewrotna, dynamiczna opowieść osadzona w Petersburgu w 1992 roku — tuż po rozpadzie Związku Radzieckiego, w momencie gwałtownego wejścia kapitalizmu, zachodnich symboli i nowych pragnień. Spektakl śledzi historię Evgeny’ego, który wraz z dawnym przyjacielem Dmitrim trafia do pracy przy inwigilacji byłej piosenkarki pop, Katyi. Z pozornie absurdalnej sytuacji wyłania się opowieść o dezorientacji, wolności, lojalności i świecie, który zmienia się szybciej, niż bohaterowie są w stanie zrozumieć.
„Movement as Query” Future Perfect w Chez Bushwick
Prezentacja eksperymentalnego projektu "Movement as Query", prowadzonego przez The Future Perfect w ramach cyklu RECESS w Chez Bushwick, był spotkaniem z pracą na bardzo wczesnym, badawczym etapie. Projekt sprawdza, czy ruch — zamiast tekstu lub obrazu — może stać się zapytaniem uruchamiającym archiwum choreograficzne poprzez system obliczeniowy oparty na uczeniu maszynowym. Szczególnie interesujący był otwarty charakter prezentacji: demo z udziałem publiczności, rozmowa, testowanie błędów i obserwowanie, gdzie technologia działa,
a gdzie się załamuje. To właśnie te momenty ujawniały najwięcej — zarówno o choreografii, jak
i o sposobach, w jakie maszyna próbuje rozpoznawać, porządkować i interpretować ruch.
Zwiedzanie La MaMa
Jedna z najważniejszych nowojorskich scen eksperymentalnych. Zwiedziliśmy wszystkie sceny, co pozwoliło zobaczyć skalę, kubaturę i realny potencjał produkcyjny tego miejsca. Szczególnie ważne było również poznanie sposobu działania La MaMa: budowania programu, zapraszania artystów i rozwijania współpracy. Duże wrażenie zrobiło na mnie archiwum dokumentujące prezentowane tam spektakle, z materiałami scenicznymi, kostiumami, plakatami i śladami wielu dekad pracy artystycznej. Wśród nich znalazły się także polskie spektakle, m.in. Tadeusza Kantora.
„An Ark” w The Shed
.jpg)
Spektakl, oglądany przez okulary MR, tworzy bardzo bezpośrednią sytuację odbioru: aktorzy pojawiają się tuż przed widzem, jakby zwracali się właśnie do niego, skracając dystans między sceną, ekranem i osobistym doświadczeniem.
Przedstawienie prowadzi widza przez podstawowe doświadczenia ludzkiej kondycji — miłość, stratę, żałobę, bliskość i świadomość śmierci.
Zastosowana technologia jest efektowna i niewątpliwie wzmacnia wrażenie intymności, jednak jej użycie wydaje się wynikać przede wszystkim z założeń produkcyjnych
i finansowych, a nie z potrzeby zaproponowania całkowicie nowego języka teatralnego.
Maryam Kazeem „Lagoon Grammars: What Is This Gesture?” Culture Hub
Immersyjne czytanie performatywne połączone
z ruchomym obrazem, rozwijane wokół Lagos Lagoon oraz projektu The Future Protest — maszyny do pisania umieszczonej w lagunie, która uruchamia miniaturowe koło zbierające odpady, zasilane spekulatywnym archiwum protestu. Artystka łączy eksperymentalną prozę, badania terenowe
i nagrania głosów uczestników z Lagos i Nowego Jorku, tworząc wielogłosową refleksję o wodzie, oporze i pamięci gestów protestu. To projekt,
w którym technologia, ekologia i polityczna wyobraźnia spotykają się w intymnej, poetyckiej formie performatywnej.
82. edycja Whitney Biennial
Jedna z najważniejszych wystaw diagnozujących aktualne kierunki sztuki w Stanach Zjednoczonych. Tegoroczne biennale nie tyle próbuje jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie, czym jest sztuka „amerykańska”, ile pokazuje ją jako pole napięć, relacji i zmiennych tożsamości. Wystawa gromadzi prace artystów, duetów i kolektywów różnych pokoleń, posługujących się wieloma mediami
i strategiami. Pojawiają się tu wątki ekologii, technologii, relacji rodzinnych, geopolityki, wspólnot międzygatunkowych i kruchych infrastruktur. Najciekawsze było dla mnie właśnie to przesunięcie: od jednej narracji narodowej ku wielogłosowi,
w którym „amerykańskość” ujawnia się poprzez różnicę, zależności i nieoczywiste sojusze.